"ευχαριστία" (στην Ελληνική και άλλες γλώσσες)

Καταχωρήθηκε στο Λεξιλογικά

 

Η αρχ. λέξη χάρις σήμαινε «εύνοια, ευγνωμοσύνη» και προερχόταν από το θέμα χαρ- τού ρ. χαίρω, όπως και η λ. χαρ-ά. (Ας σημειωθεί ότι την κλασική περίοδο χρησιμοποιούσαν το ρ. χαίρω και θεωρούσαν το ρ. χαίρομαι «δατισμό», δηλ. λάθος που κάνουν οι Πέρσες, γενικότερα οι ξένοι, οι οποίοι δεν ξέρουν καλά την ελληνική γλώσσα· ο όρος «δατισμός» προέρχεται από το κύριο όνομα Δάτις, εξελληνισμένο τύπο τού ονόματος ενός Πέρση στρατηγού στη μάχη τού Μαραθώνα, ο οποίος λέγεται ότι χρησιμοποίησε το μέσο χαίρομαι αντί τού ενεργητικού χαίρω).

Εὔχαρις (από το εὖ «καλά – ωραία» + χάρις) είναι «αυτός που αισθάνεται χαρά, ο χαρωπός» και εὐχάριστος «αυτός που είναι γεμάτος χάρη, θελκτικός» και «αυτός που προκαλεί χαρά». Όμοια προέλευση έχουν το ρ. εὐχαριστ-ῶ (-έω) «εκφράζω ευγνωμοσύνη – προκαλώ ευχαρίστηση», η εὐχαριστία, που αρχικά σήμαινε «ευγνωμοσύνη», και η εὐχαρίστησις. Η έκφραση ευχαριστίας προς κάποιον δηλωνόταν στους Αρχαίους κατά την κλασική εποχή με περιφραστικό τρόπο, π.χ. με τη φράση χάριν οἶδα τινί (ὅτι τοῖς μὲν δεομένοις πολλὴν οἶδε χάριν, Διονύσιος Αλικαρνασσεύς), την οποία θα αποδίδαμε πιο ελεύθερα «αναγνωρίζω ευγνωμοσύνη σε κάποιον».

Αντίστοιχη υπήρξε η εξέλιξη τού λατ. gratia «χάρις», αφού η έκφραση ευχαριστίας αποδιδόταν στη Λατινική επίσης περιφραστικά, π.χ. gratiam habeo aliqui «χάριν ἔχω τινί», ή gratiam / gratias (πληθ.) debeo aliqui «χάριν / χάριτας οφείλω / χρωστώ σε κάποιον».
Σε αυτές τις λατ. φράσεις έχουν την αφετηρία τους οι εκφράσεις ευχαριστίας των ρομανικών γλωσσών (π.χ. λατ. grātias (ago) > ισπ. gracias, ιταλ. grazie).

Σε άλλες γλώσσες το «ευχαριστώ» έγινε αντιληπτό ως «ευγνώμων σκέψη» (π.χ. αγγλ. thank(s), γερμ. Danke, αρχικώς «σκέψη, ανάμνηση τής ευεργεσίας», πβ. τα ομόρριζα αγγλ. think, γερμ. denken «σκέπτομαι») ή και ως «ανταπόδοση, ανταμοιβή» (π.χ. γαλλ. merci, ήδη παλ. γαλλ. «ευχαριστώ για χάρη» < λατ. merces «μισθός, αμοιβή»).

Η νεοελληνική επιφωνηματική χρήση τού ρ. ευχαριστώ (π.χ. –Χρόνια πολλά! –Ευχαριστώ!) προέκυψε με ανάλογο τρόπο, μόνο που εδώ παραλείφθηκε το αντικείμενο τού ρήματος (δηλ. σας ευχαριστώ, ευχαριστώ εσένα κ.λπ.).

Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας (Β΄ έκδοση) Αθήνα, ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, 2011

Εκτύπωση