Οχι και κούπα!...

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ (Νέες Εποχές)

8 Αυγούστου 2004

* Ας αποφύγουμε την κούπα αντί για το κύπελλο που κατακτήσαμε, για να μην την κάνουμε από κούπες

 Μπράβο στην εθνική μας ομάδα που μάς έκανε όλους, ποδοσφαιρόφιλους και μη (όπως ο γράφων), να αισθανθούμε περήφανοι για ένα αθλητικό επίτευγμα, το οποίο ανέδειξε στη συνείδηση εκατομμυρίων ανθρώπων ανά την υφήλιο την ικανότητα των ελλήνων αθλητών και, κατ' επέκταση, τού αθλητισμού τής Ελλάδος. Κοινός τόπος: αυτό το επίτευγμα ήταν η καλύτερη προβολή τής χώρας μας διεθνώς στις παραμονές των Ολυμπιακών Αγώνων. Μπράβο στους αθλητές τής Εθνικής μας, που με πολλή σεμνότητα, χωρίς οίηση, χωρίς μεγαλαυχίες, με γνήσιο αθλητικό ήθος, μίλησαν για τη νίκη τους. Επιτέλους, οι Ελληνες - οι παίχτες τής Εθνικής μας, εν προκειμένω - λειτουργήσαμε συλλογικά, κατά τις οδηγίες τού γερμανού ποδοσφαιρικού «μαΐστορα», ξεπεράσαμε τα ατομιστικά μας και πραγματοποιήσαμε το (νομιζόμενο ως) απραγματοποίητο. Και συλλογικά, με φρόνημα εθνικό, με παλλαϊκή ψυχική συμμετοχή και υπερηφάνεια υποδέχθηκε το γεγονός και ο ελληνικός λαός. Μακάρι - λέμε κάποιοι - να αντιδρούμε με την ίδια ζωντάνια, θερμότητα και καθολική συμμετοχή και σε άλλα μεγάλα πνευματικά, πολιτιστικά, επιστημονικά επιτεύγματα των Ελλήνων, σε διεθνείς βραβεύσεις και αναγνωρίσεις ελλήνων δημιουργών (συγγραφέων, καλλιτεχνών κ.ά.) και επιστημόνων που τιμούν και προβάλλουν τη χώρα μας διεθνώς.

 Και πάνω στη χαρά για την απόκτηση τού Ευρωπαϊκού Κυπέλλου να και η λεκτική μπαταριά: η κούπα! «Πήραμε την κούπα», «σηκώνει την κούπα», «η κούπα είναι δική μας» να λένε μερικοί δημοσιογράφοι των αθλητικών και να το επαναλαμβάνουν, κατά το πρότυπό τους, και μερικά μεμονωμένα άτομα. Και ναι μεν η λέξη κούπα χρησιμοποιείται από καιρού εις καιρόν (γεγονός που με υποχρέωσε ήδη το 1998 να συμπεριλάβω τη λέξη στο Λεξικό μου ως στοιχείο τής αθλητικής αργκό, δίνοντας μάλιστα ως παράδειγμα τον τίτλο μεγάλης αθλητικής εφημερίδας «Φέρτε την κούπα»!), αλλά μη φθάσουμε να καταργήσουμε προς χάριν της τη συχνή, προομηρική μάλιστα, λέξη κύπελλον! Ιδίως τώρα που γίναμε «κυπελλοφόροι» (η λέξη απαντά στην Παλατινή Ανθολογία) και που η εθνική μας ομάδα τού 2004 αποδείχθηκε «κυπελλοτόκος» (η λέξη απαντά τον 4/5 αι.), ας μη γίνουμε οι ίδιοι οι Ελληνες «κυπελλομάχοι» (κι αυτή η λέξη απαντά στην Παλατινή Ανθολογία) και ας μην αντικαταστήσουμε το «χρύσειον κύπελλον» τού Ομήρου (Ιλ. 3.248) με τη «χρυσή κούπα», προκειμένου για το χρυσό ευρωπαϊκό κύπελλο. Ας κρατήσουμε την κούπα για να πίνουμε καφέ, ας αξιοποιήσουμε την καρδιόσχημα κούπα όταν παίζουμε χαρτιά κι ας αποφύγουμε - όσοι αισθάνονται έτσι - την κούπα αντί για το κύπελλο που κατακτήσαμε, για να μην την κάνουμε από κούπες!.. Ας σημειωθεί ότι η λέξη κύπελλο απαντά ήδη στα Μυκηναϊκά, δηλαδή ήδη μεταξύ 1.400 και 1.200 π.X. (γράφεται συλλαβογραφικά ως ku-pe-ro). Ετυμολογικά συνδέεται με λέξεις που δηλώνουν κάτι «κοίλο, κυρτό», τις λέξεις κυφός, κύφωση, κυψέλη, κύπτω, όλη δε η οικογένεια συνδέεται και με το λατ. cup(p)a, απ' όπου το γαλλικό coupe, το αγγλ. cup κ.ά. Επ' ευκαιρία, η κουπ τής γυναικείας κόμμωσης, το κουπέ τού τρένου και το κουπόνι αποτελούν αντιδάνεια από το ελλην. κόλαφος και δεν συνδέονται με το κύπελλο και με την κούπα.

 Μια άλλη λέξη των ημερών, προϊόν γλωσσικής τερατογένεσης αυτή, είναι το ξένο paralympic και η απόδοσή του από μερικούς - ευτυχώς ελάχιστους - ως παραλυμπικός! Είναι προφανές ότι ο σωστά σχηματισμένος σύνθετος τύπος είναι παρα-ολυμπιακός ή καλύτερα, με έκθλιψη τού φωνήεντος, παρ-ολυμπιακός. Το παραλυμπικός καταστρέφει ανεπανόρθωτα το ετυμολογικό ίνδαλμα τής λέξης (που είναι Ολυμπος και Ολυμπιακός με αρκτικό φωνήεν το ο-) και ανακαλεί περισσότερο, μέσω φωνητικών συνειρμών, λέξεις όπως παρα-λυμένος, παρα-λυτικός, παρά-λυτος, παρά-λογος και, κατ' επέκταση, παρα-στρατιωτικός, παρα-οικονομία, παρα-ψυχολογία κ.ά. Οι ξένοι παρασύρθηκαν στο paralympic (αντί τού parolympic), από άλλα σύνθετά τους ελληνικής προέλευσης (para-medic, para-meter, para-military, para-normal, para-praxis, para-psychology, para-site, para-philic κ.τ.ό.). Αλλά αυτό, το para-lympic, από γλωσσική άποψη, είναι για μάς μάλλον paranoid!

 Τέτοιες γλωσσικές κατασκευές ξεκινούν ενίοτε από αστοχήματα μερικών αθλητικογράφων (οι περισσότεροι αθλητικογράφοι, ευτυχώς, είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και καταρτισμένοι), κάποιων όπως αυτοί που έπλασαν στην Ελλάδα το αθλίατρος («ο ιατρός των άθλων» ή «ο άθλιος ιατρός»!) αντί τού αθλητίατρος (ο ιατρός των αθλητών), ενώ κανείς τους βέβαια δεν θα ήθελε να είναι ο ίδιος αθλιογράφος ή και απλός αθλογράφος...

Α ς σημειωθεί, τέλος, ότι αυτό που ακούγεται συχνά από δημοσιογράφους που περιγράφουν αθλητικούς αγώνες (και άλλους που γράφουν), φράσεις όπως «οι κύριοι κύριοι επίσημοι αποχωρούν» (όπως βλέπουμε και να γράφεται λ.χ. «οι κ.κ. βουλευτές τής Αντιπολίτευσης») είναι προκλητικά λανθασμένο, μίμηση ξενικών χρήσεων που κι εκείνες πάσχουν. Το ορθό είναι: «οι κ. επίσημοι αποχωρούν», «οι κ. βουλευτές τής Αντιπολίτευσης».

Μεγαλύτερη ευαισθησία και περισσότερη προσοχή στη χρήση τής γλώσσας μας μόνο καλό θα έκανε.